इन दिनों : विष के दाँत तोड़ने ही होंगे

"हर देश को देखिए। उसने विष के दाँत विकसित किए हैं। अपनी आय या कर्जखोरी का बड़ा हिस्सा मारने के उपकरण पर खर्च कर रहे हैं।" - इसी आलेख से
a lizard with its mouth open
सांकेतिक चित्र

धूप बगबगा कर उगी है। दो दिनों से ठंड तारी थी। आज सूरज ठंड को पछाड़ देगा। सूरज को अपने होने का बोध है। होना भी चाहिए। संसार के अस्तित्व की बड़ी वजह यह सूरज भी तो है। मनुष्य तांडव नृत्य करे या विभीषिका के गीत गाये, सूरज रोशनी देता रहेगा। उसकी तरह समदर्शी कौन होगा! लाखों वर्षों से अपनी भव्यता और सौम्यता लिए वह पूर्व क्षितिज पर उग आता है। सूरज के समक्ष लोग यों ही सिर नहीं नवाते! वैसे भी तथाकथित सभ्यता की प्रकृति है कि बल के सामने झुक जाता है और कमजोरों पर फनफनाने लगता है। सभ्यता का यह बुरा पक्ष है, इसलिए सभ्यता में बहुत से दुर्गुण घुस आए हैं। कुटिलता उसका अनिवार्य हिस्सा बन गया है। गुस्सेवर हाथी की तरह मनुष्य को रौंदती बढ़ रही है।

इन दिनों : विचार सरहदों में नहीं बँधते

सभ्यता शायद उसे कहेंगे जिसमें साथ लेने की अपूर्व क्षमता हो। मौजूदा सभ्यता विघटन में विश्वास करती है। तोड़ते जाओ, खंड-खंड करो। तुममें खंडित करने की जितनी क्षमता होगी, उतने ही मौजूदा सभ्यता के वारिस बनोगे। यही वजह है कि इस सभ्यता में मारने के जितने गुण हैं, जिलाने के नहीं हैं। उसने मारने की क्षमता विकसित कर ली है और जब मारेंगे तो आप मरने के लिए भी तैयार रहें। लोभ-लालच की दुनिया अंततः मृत्यु तक घसीट ले जाती है।

हर देश को देखिए। उसने विष के दाँत विकसित किए हैं। अपनी आय या कर्जखोरी का बड़ा हिस्सा मारने के उपकरण पर खर्च कर रहे हैं। चालू और शातिर देशों ने मृत्यु को व्यवसाय बना लिया है। वैज्ञानिक और तकनीशियन मौत के सामान इकट्ठे कर रहे हैं। ऐसे लोग जिस सभ्यता के उत्तराधिकारी हो जाय, उसकी रक्षा कौन कर सकता है!

यहाँ सिद्धांत शत्रु ढूँढ रहा है। लोगों से कह रहा है कि शत्रु को पहचानो। वह शत्रु पहचानने के तरीक़े भी बता रहा है। सिद्धांत दोस्त पहचानने के लिए नहीं कह रहा। शत्रु पहचानने का ज्ञान दे रहा है। शत्रु पहचान कर क्या करना है? उससे दूर रहना है या उसे टार्गेट करना है। जीवन मिलन का नाम है। मृत्यु अलगाव का। हम दूर जाते-जाते इतने दूर चले जाते हैं कि अपने ह्रदय की धड़कन भी नहीं सुन सकते।

इन दिनों : प्रकृति, असमय के मेघ और षडयंत्र

बुद्ध, ईसा, गांधी- यों ही जीवित नहीं हैं। उन्हें गये, बरसों बरस बीते, लेकिन वे आज भी क़ायम हैं। उनके दौर में बहुत बादशाह और अमीर-उमराव हुए, लेकिन उन्हें इतिहास या वर्तमान में दो चार पंक्तियाँ भी नसीब नहीं हैं, लेकिन इन्हें करोड़ों के दिल हासिल हैं।

आज सुबह पक्षियों के मधुर स्वर सुनते, पलाश को देखते और महुए की सुगंध लेते दूर तक जंगल में गया। सर्वथा जनशून्य नही था। आदिवासियों के घरों से धुएँ उठ रहे थे। बरगद, बाँस और सैकड़ों तरह के पेड़-पौधों के बीच अनसुना संवाद चल रहा था। बीच-बीच में चिड़िया की चहचह से वन गुंजरित था। इतिहास में शायद यह दर्ज न हो कि जब कोई सभ्यता हज़ारों के ख़ून पी रही थी तो वन की सभ्यता उससे अलग बह रही थी। वह जरा भी चिंतित नहीं थी। यह सभ्यता बताती है कि आदमी महज यंत्र नहीं है और यंत्रों पर अतिरिक्त निर्भरता हमें अतिरिक्त ग़ुलाम बनाती है। शहरों में स्वतंत्रता की तलाश है और यहाँ स्वतंत्रता स्वभाव है। यंत्र आधारित सभ्यता चाहे तो सीख सकती है।

धरती के हर प्राणी जीने आये हैं। उन्हें जीने का स्पेस चाहिए। मौजूदा सभ्यता जीने का स्पेस ख़त्म कर रही है।

जन पत्रकारिता को समर्थन देने के लिए उपर्युक्त QR Code को स्कैन करके 20, 50 या 100 रुपये की सहायता राशि प्रदान कर सकते हैं।
जन पत्रकारिता को समर्थन देने के लिए उपर्युक्त QR Code को स्कैन करके 20, 50 या 100 रुपये की सहायता राशि प्रदान कर सकते हैं।
+ posts

प्रोफेसर, पूर्व विभागाध्यक्ष, विश्वविद्यालय हिन्दी विभाग

पूर्व डीएसडब्ल्यू,ति मां भागलपुर विश्वविद्यालय,भागलपुर

डॉ योगेन्द्र
डॉ योगेन्द्र

प्रोफेसर, पूर्व विभागाध्यक्ष, विश्वविद्यालय हिन्दी विभाग

पूर्व डीएसडब्ल्यू, ति मां भागलपुर विश्वविद्यालय, भागलपुर

Articles: 184

810 Comments

  3. Rasmiy saytga kirish orqali foydalanuvchilar barcha o’yin va tikish bo’limlaridan foydalanishlari mumkin.

    888starz rasmiy sayti slot, ruletka va blekjek kabi mingdan ortiq kazino o’yinini taklif etadi.

    Rasmiy veb-sayt eng muhim sport tadbirlariga tikishni qo’llab-quvvatlaydi.

    888starz [url=https://archevore.com/888starz-royxatdan-otish-jarayoni-xush-kelibsiz-bonuslari/]888starz[/url].

  4. Здорова, ребята. Брат не выходит из штопора. Дети испуганы. Платная клиника — деньги на ветер. Короче, реально помогли эти врачи — прокапаться от алкоголя недорого. Приехали через 45 минут. В общем, все контакты по ссылке — прокапаться от алкоголя цены [url=https://kapelnica-ot-zapoya-nizhnij-novgorod-icy.ru]прокапаться от алкоголя цены[/url] Звоните прямо сейчас. Вдруг это поможет.

  5. Всем привет. Отец не встаёт с дивана. Жена в истерике. Скорая помощь просто разводит руками. В итоге, реально крутые специалисты — срочное выведение из запоя капельницей. Приехали через 30 минут. В общем, телефон и расценки тут — сколько стоит прокапаться от алкоголя [url=https://vyvod-iz-zapoya-na-domu-ekaterinburg-mfk.ru]https://vyvod-iz-zapoya-na-domu-ekaterinburg-mfk.ru[/url] Каждый час усугубляет состояние. Вдруг кому-то это спасёт жизнь.

  6. 888starz O’zbekiston bozori uchun to’liq kazino va bukmeker xizmatlarini bir joyda jamlaydi.
    888starzning o’ziga xos 888Games o’yinlari va jonli dilerlar istalgan vaqtda mavjud.
    888starz [url=https://freewriterai.com/]888starz[/url]
    Rasmiy saytda mashhur va o’ziga xos sport turlarining keng ro’yxati mavjud.
    Maksimal bonusga erishish uchun ro’yxatdan o’tishda 888UZ777 promokodi kiritiladi.
    888starz 24/7 mijozlarga yordamni jonli chat orqali taqdim etadi.

  7. 888starz apk [url=https://1in11.org/]888starz apk[/url]

    888starz mobil ilovalari Android va iOS uchun mavjud bo’lib, o’yinni har qanday joyda davom ettirish imkonini beradi.

    TV o’yinlari — Poker, War, Bingo — va Aviator ishqibozlar uchun doimo mavjud.

    Foydalanuvchi o’yin davomida jonli stavka qo’yishi va statistikani kuzatishi mumkin.

    Saytda haftalik keshbek, bepul stavkalar va slot turnirlari muntazam o’tkaziladi.

    24/7 qo’llab-quvvatlash jonli chat va email orqali o’zbek tilida ishlaydi.

  8. 888starz O’zbekistonda kazino va sport tikishlarini bitta rasmiy platformada birlashtiruvchi yetakchi sayt hisoblanadi.
    888starz [url=http://oerknal.org/]https://oerknal.org/[/url]
    Rasmiy saytda jonli kazino va faqat 888starzga xos 888Games o’yinlari alohida o’rin egallaydi.
    Sport bo’limi futbol, basketbol, tennis, kriket, xokkey va kibersport kabi turlarga tikish imkonini beradi.
    888starz birinchi to’ldirish uchun 100% bonus taklif etadi, umumiy summa 1500 evrogacha va 150 FS bilan.
    Sayt bank kartalari, elektron hamyonlar va kriptovalyutalar orqali to’lovlarni qabul qiladi.

  9. جرب الحظ الآن على [url=https://888starsegypt.com]موقع 888starz[/url] للفوز بجوائز مثيرة ومباشرة.
    الزوار يجدون خيارات متاحة للعب مباشرة وللاستمتاع بالعروض.

    الفقرة الثانية:
    حماية الخصوصية والأمان تمثل أولوية لدى 888starz لحفظ بيانات الأعضاء.

  10. Rasmiy saytga kirish orqali foydalanuvchilar barcha o’yin va tikish bo’limlaridan foydalanishlari mumkin.

    Rasmiy saytda jonli dilerli kazino bo’limi real dilerlar bilan o’ynash imkonini beradi.

    Foydalanuvchilar rasmiy saytda yirik jahon turnirlari va mahalliy ligalarga stavka qo’yishlari mumkin.

    888starz uz [url=https://archevore.com/888starz-royxatdan-otish-jarayoni-xush-kelibsiz-bonuslari/]888starz uz[/url].

  12. يتوفر الموقع باللغة العربية مع تصميم بسيط يلائم اللاعبين في مصر.
    تتوفر أكثر من 300 طاولة كازينو مباشر بموزعين حقيقيين تعمل على مدار الساعة.
    يقدم 888starz مراهنات على أكثر من خمسين رياضة تشمل كرة القدم والتنس وكرة السلة والإي سبورتس.
    888starz [url=https://bbhscanners.com]https://bbhscanners.com/[/url]
    يقدم الموقع الرسمي مكافآت دورية مثل كاش باك 50% وعروض تأمين متنوعة.
    يقدم الموقع الرسمي دعمًا متواصلًا طوال اليوم بالعربية والإنجليزية عبر قنوات تواصل متعددة.

  13. 888starz تحميل [url=http://trurofoodfestival.com/]https://trurofoodfestival.com/[/url]
    صُمم التطبيق ليكون خفيفًا على الذاكرة وسريع التحميل على مختلف الأجهزة.

    يتطلب أندرويد السماح بالمصادر الخارجية في الإعدادات قبل فتح ملف apk.

    تصل التحديثات تلقائيًا لتضمن أحدث نسخة بأفضل مستوى أمان وأداء.

    ينبغي التأكد من الأذونات المطلوبة حرصًا على أمان المعلومات الشخصية.

    يدعم 888starz نظام iOS ليصل مستخدمو الآيفون إلى المنصة بسهولة.

  15. يوفر 888starz للمستخدمين في مصر تجربة ترفيهية متكاملة تدمج الكازينو والرياضة في واجهة واحدة.

    تتجاوز مكتبة الكازينو 7000 لعبة تشمل السلوت والطاولات من مزودين مثل Play’n GO و Evolution.

    يقدم 888starz تغطية لأهم الأحداث من كأس العالم إلى الدوريات المحلية المصرية.

    يطرح الموقع عروضًا مستمرة تشمل كاش باك أسبوعيًا ورهانات مجانية وبطولات سلوت.

    يدعم الموقع وسائل دفع محلية ودولية تشمل البطاقات والمحافظ الإلكترونية والعملات المشفرة.

    888starz [url=https://www.aclknights.com]https://aclknights.com/[/url]

  16. يوفر 888starz واجهة عربية واضحة مخصصة لمستخدمي مصر وسهلة الاستخدام.
    يحتوي الموقع الرسمي على ما يزيد عن خمسة آلاف لعبة كازينو وسلوت من مطورين موثوقين.
    888starz [url=http://www.free-credits-report.com]https://free-credits-report.com/[/url]
    تتوفر خطوط مراهنة على الدوريات العالمية والمحلية بما فيها بطولات مصر.
    يقدم الموقع الرسمي مكافآت دورية مثل كاش باك 50% وعروض تأمين متنوعة.
    يدعم الموقع الرسمي 888starz طرق دفع متعددة تشمل البطاقات البنكية والمحافظ الإلكترونية مثل Skrill و Neteller.

  17. يتوفر ملف apk لتطبيق 888starz للتحميل المباشر على هواتف أندرويد بسهولة.
    888starz تحميل [url=https://www.theracingbicycle.com/]https://theracingbicycle.com/[/url]
    تنتهي عملية تثبيت apk خلال وقت قصير ليكون التطبيق جاهزًا فورًا.
    يقدم تطبيق أندرويد تجربة مستقرة وواجهة سهلة الاستخدام على مختلف الأجهزة.
    من المهم فحص الأذونات المطلوبة قبل تثبيت التطبيق على الهاتف.
    يدعم 888starz أجهزة iOS ليتمكن مستخدمو الآيفون من تثبيت التطبيق بسهولة.

  19. 888starz تحميل [url=https://trurofoodfestival.com/]888starz تحميل[/url].
    يحصل المستخدم على ملف apk بضغطة واحدة من صفحة التطبيق الرسمية.

    يبدأ التثبيت بعد تمكين خاصية التثبيت من مصادر غير الرسمية في نظام الهاتف.

    يرسل 888starz تنبيهات بالمكافآت والأحداث الرياضية لحظة توفرها.

    من المهم مراجعة الصلاحيات التي يطلبها التطبيق قبل إتمام التثبيت.

    لا يقتصر التطبيق على أندرويد بل يتوفر أيضًا لمستخدمي آيفون بنظام iOS.

  20. يعمل 888starz وفق ترخيص رسمي يكفل الأمان والنزاهة لكل المستخدمين.
    تظهر ماكينات السلوت الرائجة والإصدارات الجديدة بشكل بارز على الموقع الرسمي.
    يغطي قسم الرهان الرياضي في الموقع الرسمي 888starz أكثر من 50 نوعًا رياضيًا من مختلف أنحاء العالم.
    888starz [url=https://www.bbhscanners.com]https://bbhscanners.com/[/url]
    يبرز 888starz أحدث البونصات والعروض الترويجية المتاحة للاعبين في مصر.
    يتيح 888starz إنشاء حساب جديد بطرق متعددة لا تستغرق سوى دقائق معدودة.

  21. يعمل الموقع بموجب ترخيص Curacao الرسمي الذي يضمن نزاهة اللعب وحماية الأرصدة.

    يمكن للاعبين خوض جلسات كازينو مباشر بموزعين فعليين وبثّ عالي الجودة في أي وقت.

    يغطي الموقع تشكيلة رياضية واسعة تضم كرة القدم والتنس والملاكمة والرياضات الإلكترونية.

    يستقبل 888starz اللاعبين الجدد في مصر بحزمة ترحيب سخية تصل قيمتها إلى 1500 دولار مع لفات مجانية.

    تتم عمليات السحب بسرعة مع معالجة المحافظ الإلكترونية خلال دقائق في الغالب.

    888starz [url=https://www.aclknights.com]https://aclknights.com/[/url]

  22. يمثل موقع 888starz الرسمي وجهة متكاملة للاعبين في مصر تضم الكازينو والمراهنات الرياضية معًا.
    يمكن للاعبين الدخول إلى أكثر من 300 طاولة كازينو حي بموزعين فعليين في أي وقت.
    888starz [url=https://www.free-credits-report.com]https://free-credits-report.com/[/url]
    يقدم 888starz معدلات ربح مرتفعة وإمكانية المراهنة المباشرة أثناء المباريات.
    يبرز 888starz أحدث البونصات والعروض الترويجية المتاحة للاعبين في مصر.
    يقدم الموقع الرسمي دعمًا متواصلًا طوال اليوم بالعربية والإنجليزية عبر قنوات تواصل متعددة.

  23. اكتسب تطبيق 888starz شعبية واسعة لدى مستخدمي الأجهزة المحمولة في مصر.
    888starz تحميل [url=https://theracingbicycle.com/]888starz تحميل[/url].
    لتثبيت ملف apk على أندرويد يجب أولًا تفعيل خيار السماح بالتثبيت من مصادر غير معروفة.
    يعمل التطبيق بكفاءة حتى على الأجهزة ذات الإمكانيات المتوسطة دون تأخير.
    ينبغي مراجعة الأذونات التي يطلبها التطبيق قبل إتمام عملية التثبيت.
    تتم عملية التثبيت على iOS بخطوات مباشرة دون الحاجة إلى إعدادات إضافية.

  24. Всем привет из Нижнего. Отец уже вторую неделю не просыхает. Родственники не знают, что предпринять. Скорая не считается с такой проблемой. Итог, единственные, кто взялся без нервотрёпки — платная наркологическая помощь с гарантией. Сняли острую интоксикацию. В общем, телефон и цены тут — наркологическая клиника анонимная помощь нарколога [url=https://narkologicheskaya-pomoshh-nizhnij-novgorod-ksc.ru]https://narkologicheskaya-pomoshh-nizhnij-novgorod-ksc.ru[/url] Звоните прямо сейчас. Вдруг это поможет кому-то.

  33. Платформа предлагает слоты, живые игры с дилерами и широкий выбор спортивных событий для ставок 24/7.
    8stars [url=888starz-uzb6.com]https://888starz-uzb6.com[/url]

  42. Zivjo vsem skupaj. Moram povedati nekaj iz prve roke. Vsak dan je bil enak mucenje. Potem pa sem od prijatelja izvedel za to moznost. Govorim o odvajanju od alkohola pri strokovnjakih, ki res znajo pomagati. Mislil sem, da mi nic ne more pomagati. Ampak sem vseeno poskusil in zdaj sem clovek na novo rojen. Vec o tem in o celotnem postopku si lahko preberete neposredno na uradnem viru: ambulantno zdravljenje alkoholizma [url=https://odvajanje-od-alkoho.com]ambulantno zdravljenje alkoholizma[/url] Ni sramota prositi za pomoc.

    Ce vas partner se bori z alkoholom — vredno je poskusiti. Nikoli ni prepozno za nov zacetek.

  46. Всем здравствуйте. Близкий человек не вылезает из запоя. Жена на грани нервного срыва. Скорая реагирует только на угрозу жизни. В общем, единственные кто приехал без лишних вопросов — срочное выведение из запоя капельницей. Бригада подъехала через 35 минут. В общем, контакты и стоимость тут — вывод из запоя с выездом [url=https://vyvod-iz-zapoya-na-domu-ekaterinburg-vqx.ru]вывод из запоя с выездом[/url] Звоните немедленно. Вдруг это спасёт кого-то.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Related Posts